Çay mı Kahve mi? Hangisi Daha Sağlıklı – Bilimsel Karşılaştırma ve Faydaları
Güne bir fincan kahveyle başlamadan uyanamadığını söyleyenlerden misiniz yoksa gün boyunca çay bardağını elinden düşürmeyenlerden mi? Çay ve kahve, dünya üzerinde en çok tüketilen içeceklerden ikisidir. Peki, çay mı daha faydalı kahve mi? Her iki içecek de çeşitli faydalara sahiptir. Bu yazımızda çay ve kahvenin faydalarını farklı açılardan karşılaştıracağız.
Kahve mi Çay mı?
Her iki içecek de insan vücudunda farklı etkilere sahiptir. Bu farklılıklar kafein miktarı, antioksidan içeriği gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır. Ayrıca her iki içeceğin vücut üzerindeki etkilerinin tüketim miktarı ve sıklığına, kişinin sağlık durumuna göre de değişkenlik gösterebileceğini de unutmamak gerekir. Gelin, kahve çayın arasındaki farkları karşılaştıralım.
Çay ve Kahve Kafein Oranı
Çay ve kahve arasındaki en büyük farklardan biri içerdikleri kafein miktarlarıdır. Kafein, çeşitli bitkilerde doğal olarak bulunan bir bileşendir. Uyarıcı etkisiyle bilinen bir maddedir.
Kahvedeki kafein miktarı çaydakinden daha fazladır. Ortalama olarak 1 fincan siyah çaydaki kafein miktarı 50 mg’dır. Aynı miktardaki yeşil çay ise 30 mg kafein içerir. (2)
Standart 1 fincan kahve ise ortalama 100 mg kafein içerir. (3) 68-75 ml Türk kahvesinde ise 65 mg kafein bulunur. Koyu kavrulmuş kahvelerde bu oranlar daha da yüksek olabilir. Amerika’da yapılan bir araştırmada aynı miktardaki 14 farklı özellikteki kahvenin kafein miktarının 72-130 mg arasında değiştiği bulunmuştur. (3)
Antioksidan İçeriği
Serbest radikaller egzersiz, duman, kirlilik, ultraviyole (UV) ışınlar gibi sebeplerle doğal olarak oluşan kimyasallardır. Serbest radikaller vücutta birikebilir. Birikim sonucunda ise hücrelere zarar veren ve hastalığa yol açabilen oksidatif stres oluşabilir. Antioksidanlar, vücudu serbest radikallerin olumsuz etkilerinden korur. Her iki içecek de çeşitli antioksidanlar içerir.
Çay, özellikle de yeşil çay, kateşin ve flavonoid adı verilen antioksidanlar açısından zengindir. (2,4) Bu antioksidanlar hücre yaşlanmasını azaltmada ve bağışıklık sistemini güçlendirmede etkilidir.
Kahve ise klorojenik asit ve diğer polifenolleri içerir. (3) Bu antioksidanlar metabolizmayı hızlandırabilir ve inflamasyonu azaltabilir.
Kahve ve Çayın Kalp Sağlığı Üzerindeki Etkileri
Araştırmalar, her iki içeceğin de kalp hastalıkları riskini azaltabileceğini gösteriyor. (2,3) Burada tüketim miktarının önemli olduğunu da ayrıca vurgulamak gerekir.
Çay, özellikle yeşil çay, kolesterol seviyelerini düzenleyerek ve damar sağlığını iyileştirerek kalp-damar hastalıkları riskini düşürebilir. (2)
Kahve ve kardiyovasküler hastalıklar arasındaki ilişki hala araştırma konusudur. Yapılan farklı çalışmaların sonuçları karşılaştırıldığında günlük kahve tüketimi makul bir seviyede olduğu zaman kalp hastalığı açısından risk oluşturmadığı belirtilmiştir. (3)
Beyin ve Zihinsel Uyanıklık Açısından Çay ve Kahvenin Karşılaştırılması
Çay ve kahve, beyin fonksiyonlarını farklı şekilde etkiler. Kahve, içerdiği yüksek kafein sayesinde hızlı bir şekilde uyanıklık ve enerji artışı sağlar. Özellikle kısa vadeli dikkat ve konsantrasyon gerektiren durumlar için idealdir. Çay, içerdiği L-theanine amino asidi sayesinde daha dengeli ve uzun süreli bir uyanıklık hissi yaratır. Aynı zamanda stres ve anksiyeteyi azaltabilir. Yoğun zihinsel aktiviteler sırasında kahve daha etkili olabilirken uzun vadeli odaklanma ve gevşeme için çay daha iyi bir seçenektir.
Kronik Hastalıklar Üzerindeki Etkilerinin Karşılaştırılması
Çay ve kahve sağlık açısından önemli bileşenler içerdiğinden bu iki içeceği düzenli olarak içmek çeşitli hastalıklara yakalanma riskini azaltabilir. Örneğin, kahve tüketiminin tip 2 diyabet, Parkinson hastalığı, gut hastalığı, karaciğer kanseri gibi hastalıkların riskinin azalmasıyla bağlantılı olduğu belirtiliyor. (2,3,4) Benzer şekilde çay tüketiminin de tip 2 diyabet üzerinde olumlu etkilere sahiptir. (2)
Aşırıya Kaçmamak Önemli
Her iki içecek de içerdikleri bileşenler sayesinde vücuda olumlu etkiler sağlar. Ancak her şeyde olduğu gibi dengeli tüketim önemlidir. Aşırı kahve tüketimi, sinirlilik, uykusuzluk ve mide rahatsızlıklarına yol açabilir. Çayın fazla tüketimi de demir emilimini engelleyebilir.
Uzmanlar, günde 3-4 fincan çay veya kahve tüketmenin genellikle güvenli olduğunu belirtiyor. Ancak bireysel sağlık koşullarınızı göz önünde bulundurarak tüketim miktarınızı ayarlamak en sağlıklı yaklaşımdır. Ayrıca çay ve kahve tüketirken şeker veya yüksek kalorili katkı maddeleri eklememek önemlidir.
Sonuç olarak çay mı daha faydalı kahve mi diye baktığımızda, kahve anlık enerji ve odaklanma için ideal bir seçenekken çay ise uzun vadeli sağlık faydaları ve sakinleştirici etkisiyle öne çıkar. Hangisini tercih edeceğiniz tamamen sizin ihtiyaçlarınıza ve yaşam tarzınıza bağlı.
Kaynaklar:
1. https://www.webmd.com/food-recipes/ss/slideshow-coffee-tea-benefits
2. Elmas C., Gezer C., Çay Bitkisinin (Camellia sinensis) Bileşimi ve Sağlık Etkileri, Akademik Gıda, 2019, 17:(3), s. 417-428.
3. Sözlü S. Ve ark., Kahve Tüketimi ve Bazı Hastalıklarla İlişkisi, SDÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Cilt 8, Sayı 2, 2017, s.33-39.
4. https://www.health.com/tea-vs-coffee-8659414
5. Oğuz S., Erdoğan Z., Kahve Tüketiminin Kalp Sağlığı Üzerine Etkisi, Journal of Cardiovascular Nursing, 2016;7(14):136-139.